نویاب؛ اعظم محبی: معماری را باید علم و هنری تعریف کرد که طراحی ساختمان را توام با کیفیت زیبایی، هندسی و عاطفی، نیروی معنوی و روحانی همراه کرده و بسیاری از تداعی های خاطره آمیز و پیوند با سنت های پیشین را داشته باشد.
هنر معماری ایران هم دانش بومی و پیشینیه بسیار دارد و و در طول تاریخ، همواره به عنوان یکی ازعالیترین بخش هنر ایران شناته شده است.
نمونه اعجازآمیز معماری ایرانی را می توان در مساجد، زیارتگاه های، مدرسههای اسلامی و کاخها مشاهده کرد. معماران معاصر و متأخر برای این مرزوبوم زحمات فراوانی کشیدند که یکی از این اساتید «ایرج اعتصام» است که ۲۸ آذر امسال در سن ۹۲ سالگی در شهر سن خوزه آمریکا درگذشت.
اعتصام، متولد ۱۳۰۹ در شهر گرگان بود. وی مدرک دکترای معماری خود را از دانشگاه فلورانس در سال ۱۳۳۹ گرفته بود. او کارشناس ارشد طرحریزی منطقهای سازمان ملل متحد از سال ۱۳۵۰ و همچنین عضو کانون کارشناسان رسمی دادگستری از سال ۱۳۵۲ بود.
وی را به عنوان یکی از برجستهترین چهرههای ماندگار و درخشان هنر معماری ایران، پدر شهرسازی ایران و معمار پارکها می شناسند.
مسئولیت ها
دکتر ایرج اعتصام تا زمان مرگ عضویتهای بیشماری در زمینه فعالیتهای مسکن، انجمن بینالمللی مطالعات محیطهای سنتی، انجمن معماران و انجمن شهرسازان آمریکا، جوامع بینالمللی یونان، فدراسیون بینالمللی مسکن و طرحریزی، لاهه، هلند، هیئت امناء انجمن مفاخر معماری ایران و غیره داشت.
از مسئولیتهای وی میتوان به دانشیاری دانشگاه ملی ایران، دانشیاری دانشگاه تهران، رئیس دفتر فنی دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران، مدیر گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران در مقطع دکتری، مؤسس و مدیرعامل مهندسین مشاور امکو، استاد معماری و شهرسازی دانشگاه تهران، مشاور عالی و محقق برای مهندسان مشاور امکو و مؤسسه بینالمللی دوکسیادیس، استاد مدعو در دانشگاه واشینگتن در سیاتل، محقق مرکز مطالعات شهری دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، مدرس دانشگاه برکلی آمریکا و غیره اشاره کرد.
آثار
از طرحها و پروژههای دکتر اعتصام میتوان به مجموعه شاهچراغ، شیراز- پردیس دانشگاه سیستان و بلوچستان- شهر جدید لتیان، تهران- مجموعههای جهانگردی محلات، سرعین اردبیل، لاهیجان، طرح جامع شیراز، کازرون، زنجان، ساری، گرگان، طرح اولیه مجموعه سن تروپه، جنوب فرانسه- مجموعههای مسکونی و خانههای ویلایی در سیاتل، سن خوزه، سن فرانسیسکو، لس آنجلس، آمریکا- مجموعه هفت بلوک اداری در بل ویو، واشینگتن- مجموعه ساختمانی حجاج در مدینه منوره، عربستان سعودی و غیره اشاره کرد.
تألیفات
از تألیف ایشان هم میتوان به ترجمه کتاب عقاب دو سر، از گذشته تا آینده اسکان بشر اثر کنستانتین دکسپادیس، سال ۱۳۷۷، ترجمه کتاب معماری اسلامی، فرم، عملکرد و معنی اثر رابرت هیلن براند، سال ۱۳۷۷ و مقالات متعدد در مجلات تخصصی داخلی و خارجی و غیره اشاره کرد.
این معمار برجسته با خلق آثاری فاخر و معتبری مانند مجموعه شاهچراغ شیراز، طرح منطقهای و توریستی کرانههای دریای خزر، طرح اولیه مجموعه سن تروپه جنوب فرانسه، بازسازی محل اقامت نمایندگی دائم ایران در سازمان ملل و دهها پروژه معتبر دیگر در کشورهای مختلف از جمله فرانسه و آمریکا خدمتی بزرگ در راه اعتلای نام فرهنگ و معماری انجام داد.
استاد ایرج اعتصام همچنین طراح پروژه هایی چون پردیس دانشگاه سیستان و بلوچستان، شهر جدید لتیان، مجموعههای جهانگردی محلات، سرعین اردبیل، لاهیجان، طرح جامع شیراز، کازرون، زنجان، ساری، گرگان، طرح اولیه مجموعه سن تروپه، جنوب فرانسه، مجموعههای مسکونی و خانههای ویلایی در سیاتل، سن خوزه، سن فرانسیسکو، لسآنجلس آمریکا، مجموعه هفت بلوک اداری در بل ویو، واشینگتن و مجموعه ساختمانی حجاج در مدینه بود.
شخصیت استاد اعتصام
اعتصام استاد سه نسل شهرسازان و معماران ایران بود و بیش از ۶۰ سال در عرصه معماری فعالیت کرد. از او به فردی آرام، باطمانینه، خیرخواه و با اخلاق یاد کرده کرده اند.
بهنام قلیچ خانی، شاگرد استاد اعتصام که طی سال های ۸۷ تا ۹۱ از محضر درس این استاد در دوران دکتری بهره برده است، به خبرنگار نویاب گفت: از بین جنبه های مختلف علمی و تخصصی دکتر اعتصام که شامل طراح معمار، پژوهشگر و یک معلم معماری است از دید من وجهه معلمی ایشان برجسته تر و مهم تر است.
قلیچ خانی عنوان کرد: ایشان چند ویژگی برجسته داشتند؛ نخست سخت کوش و پرکار بودند و تا قبل از کرونا علیرغم کهولت سن همواره به فکر تدریس و فعالیت های پژوهشی بوده و ضعف پیری مانع از ادامه فعالیت های ایشان نشد.
وی بیان کرد: استاد اعتصام ارتباط خوب و مهربانانه و پدرانه ای با دانشجویان خود داشتند و ارتباط وی فراتر از وظیفه معلمی بود و تمام شاگردان در کلاس فضای صمیمانه ای را تجربه می کردند.
شاگرد استاد اعتصام اضافه کرد: ایشان به عنوان فردی جهان دیده که ارتباطات بینالمللی زیادی داشت، تلاش می کرد دانشجویان خود را به منابع جدید و ارتباط با پژوهشگران و استادان مطرح دنیا سوق دهد و دانشجو تمام تلاش خود را به منابع داخلی و منابع در دسترس محدود نکند.
قلیچ خانی گفت: استاد اعتصام شخصیتی شریف، متواضع، بامحبت، اجتماعی وخونگرم داشت. زندگی ایشان بسیار پربار بود.
وی توضیح داد که استاد اعتصام در طول سال تحصیلی در ایران سکونت داشتند و در دانشگاه تهران و علوم تحقیقات مشغول فعالیت و تدریس بودند.
به گفته قلیچ خانی، استاد۱۱ سال هم سابقه تدریس در دانشگاه واشنگتن و سایر مراکز دانشگاهی آمریکا را داشتند.
این استاد معماری عنوان کرد: در سال ۹۲ استاد اعتصام را به گرگان دعوت کردیم و برای ایشان مراسم بزرگداشتی در تالار فخرالدین اسعد گرگانی برگزار شد.
وی ضمن ابراز تأسف از درگذشت استاد اعتصام، عنوان کرد: پیگیر برگزاری مراسم گرامیداشت این چهره برجسته معماری در گرگان هستیم که در صورت نهایی شدن جزییات آن به زودی اعلام خواهد شد.
معماری برای تمام فصول
رئیس انجمن مفاخر معماری هم درباره این استاد اعتصام گفته است: می توان دکتر اعتصام را معمار و شهرسازی برای تمام دوران دانست؛ به این علت که تمام عمر خود را صرف آموزش شهرسازی کرد.
علیرضا قهاری افزود: از همان ابتدا که در ایران رشته شهرسازی پا گرفت، ایشان جزو اساتید برجستهای بودند که این حرفه را آموزش داد، به همین دلیل استاد همه ما هستند.
وی گفت: در فضای آکادمیک، هر دانشجویی در هر دانشگاهی که بوده باشد، رد پای دکتر اعتصام در آموزش او به چه میخورد. به هر حال تعداد بیشماری دانشجو و فارغ التحصیل داریم که از دانش و حضور ایشان منتفع شدهاند
قهاری بیان کرد: این حضور تاثیر زیادی در ادامه خط فکری و اندیشه او خواهد داشت؛ چرا که شاگردان ایشان از اندیشه و افکار دکتر اعتصام تاثیر گرفتهاند و همان خط فکری را در زمینه برنامهریزی، طرح ریزی شهری و شهرسازی دنبال خواهند کرد.
