به گزارش نویاب، مصوبه اخیر هیئت وزیران درباره ساماندهی صادرات سیمان از مسیر بورس کالا، در ظاهر یک موفقیت اقتصادی برای صنعت سیمان محسوب میشود؛ چراکه دادههای رسمی نشان میدهد قیمتهای صادراتی بهطور محسوسی افزایش یافته و درآمد ارزی شرکتها رشد کرده است. اما پشت این جهش درآمدی، مجموعهای از پیامدهای بالقوه وجود دارد که میتواند در میانمدت به چالش جدیدی برای اقتصاد ساختوساز کشور تبدیل شود.
بر اساس آمارهای منتشرشده از سوی گمرک ایران، متوسط قیمت صادراتی هر تن سیمان که پیشتر حدود ۳۰ تا ۳۲ دلار بود، پس از عرضه صادراتی در بورس کالا به ۴۲ دلار رسیده است. همچنین قیمت کلینکر نیز از حدود ۲۲ تا ۲۳ دلار به ۲۶.۵ دلار افزایش یافته؛ رشدی که نشاندهنده واقعیتر شدن نرخهای صادراتی و کاهش فروش زیرقیمت در بازارهای منطقهای است.
در نگاه نخست، این تحول یک اصلاح ساختاری مثبت تلقی میشود؛ زیرا سالها صنعت سیمان با معضل «دامپینگ قیمتی» و صادرات ارزان مواجه بود. عرضه در بورس کالا باعث شفافیت معاملات، رقابت بیشتر خریداران خارجی و کشف قیمت واقعی شده است. با این حال، مسئله اصلی از جایی آغاز میشود که منافع صادراتی ممکن است بر تأمین بازار داخلی اولویت پیدا کند.
افزایش جذابیت صادرات معمولاً رفتار تولیدکنندگان را تغییر میدهد. زمانی که حاشیه سود صادراتی بهطور محسوسی بالاتر از فروش داخلی باشد، طبیعی است که بخشی از ظرفیت تولید به سمت بازارهای خارجی هدایت شود. این اتفاق در کوتاهمدت درآمد شرکتها را افزایش میدهد، اما در بلندمدت میتواند عرضه داخلی را محدود کرده و به افزایش قیمت مصالح ساختمانی منجر شود.
این نگرانی از آن جهت اهمیت بیشتری دارد که سیمان یکی از نهادههای کلیدی صنعت ساختمان و پروژههای زیرساختی است. هرگونه افزایش قیمت در این بخش، مستقیماً هزینه ساخت مسکن، پروژههای عمرانی و حتی طرحهای دولتی را تحت تأثیر قرار میدهد. در شرایطی که بازار مسکن خود با بحران و کاهش قدرت خرید مواجه است، افزایش هزینه مصالح میتواند رکود ساختوساز را تشدید کند.
از سوی دیگر، تجربه صنایع کالامحور نشان داده است که سیاستهای صادراتمحور بدون سازوکار تنظیم بازار داخلی، معمولاً به نوسانات قیمتی منجر میشوند. اگرچه بورس کالا توانسته شفافیت ایجاد کند، اما هنوز مشخص نیست آیا ابزارهای کنترلی کافی برای جلوگیری از کمبود عرضه داخلی یا جهش قیمتها طراحی شده یا خیر.
نکته قابلتوجه دیگر، وابستگی درآمد جدید شرکتها به شرایط بازارهای منطقهای است. افزایش قیمت صادراتی تا حد زیادی ناشی از رقابت خریداران و شرایط مقطعی بازار بوده و تضمینی برای پایداری آن وجود ندارد. در صورت کاهش تقاضای منطقهای یا تغییر مسیر تجارت، صنعت سیمان ممکن است با شوک درآمدی مواجه شود؛ شوکی که پس از تنظیم ساختار تولید بر مبنای صادرات، مدیریت آن دشوار خواهد بود.
مصوبه صادرات سیمان از مسیر بورس کالا را میتوان یک اصلاح مهم در کشف قیمت و افزایش درآمد ارزی دانست، اما این موفقیت زمانی پایدار خواهد بود که میان «سود صادراتی» و «امنیت عرضه داخلی» تعادل برقرار شود. در غیر این صورت، جهش درآمد امروز سیمانیها ممکن است فردا به افزایش هزینه ساختوساز، فشار بر بازار مسکن و نارضایتی مصرفکنندگان داخلی تبدیل شود؛ سناریویی که سیاستگذار باید پیش از وقوع، برای آن راهکار داشته باشد.
