به گزارش نویاب؛ در پی افزایش گلایههای کشاورزان نسبت به نحوه تخصیص سوخت و تفاوت سهمیهها در شهرستانهای مختلف، گفتوگویی تفصیلی با مریم برزنونی، رئیس مکانیزاسیون جهاد کشاورزی استان گلستان انجام دادیم. در این گفتوگو تلاش شده است تا ابعاد مختلف این موضوع، از فرمول تخصیص سوخت تا دلایل کمبود و برنامههای آینده، بهصورت شفاف بررسی شود.
*ابلاغیه سوختی که قرار بود در مردادماه اجرایی شود، اکنون در چه وضعیتی قرار دارد و چه زمانی بهطور کامل برای کشاورزان تبیین خواهد شد؟
این ابلاغیه در حال حاضر اجرایی شده، اما لازم است یک نکته مهم را برای کشاورزان روشن کنیم. برخلاف تصور عمومی، چیزی به عنوان سهمیه جداگانه برای هر تراکتور، کمباین یا تیلر وجود ندارد. اساس تخصیص سوخت در کشور بر مبنای یک فرمول مشخص است که در آن سطح زیرکشت، نوع محصول و میزان عملیات مکانیزه هر محصول لحاظ میشود. بنابراین سوخت به «فعالیت کشاورزی» تعلق میگیرد، نه صرفاً به «ماشینآلات».
*این فرمول تخصیص سوخت دقیقاً چگونه عمل میکند و چه شاخصهایی در آن دخیل است؟
برای هر محصول کشاورزی، یک زنجیره کامل از عملیات تعریف شده است؛ از خاکورزی اولیه و آمادهسازی زمین گرفته تا کاشت، داشت، سمپاشی، برداشت و حتی حمل محصول. برای هر یک از این مراحل، میزان ساعت کار ماشینآلات برآورد میشود. سپس این ساعات در سطح زیرکشت آن محصول در هر استان ضرب شده و در نهایت میزان سوخت مورد نیاز محاسبه میشود. بهعنوان مثال، محصولی مانند گندم که جزو محصولات استراتژیک محسوب میشود، عملیات متعددی دارد و طبیعتاً سهم سوخت بیشتری نیز به آن اختصاص داده میشود.
*با این توضیحات، چرا کشاورزان از کاهش سهمیه سوخت در سال جاری ناراضی هستند؟
واقعیت این است که در ابتدای سال جاری، با یک کاهش حدود ۲۶ تا ۲۷ درصدی در سهمیه سوخت استان مواجه شدیم. این کاهش از سطح ملی اعمال شد و محدود به گلستان نبود. برای مدیریت این شرایط، ما تصمیم گرفتیم در کشتهای پاییزه، بهویژه محصولات استراتژیک مانند گندم و کلزا، کاهش سهمیه اعمال نکنیم تا تولید این محصولات دچار مشکل نشود. اما در کشتهای تابستانه، به دلیل محدودیت منابع و همچنین وابستگی بیشتر این کشتها به آب، ناچار به اعمال کاهش شدیم و همین موضوع باعث شده کشاورزان در این بخش بیشتر کاهش را احساس کنند.
*وضعیت تأمین سوخت استان نسبت به سال گذشته چه تغییری داشته است؟
سال گذشته مجموع مصرف سوخت در بخش کشاورزی استان حدود ۱۴۵ میلیون لیتر بود. اما امسال، با وجود پیگیریهای مکرر، تاکنون حدود ۱۱۷ میلیون لیتر سوخت تأمین شده است. این یعنی ما همچنان با کسری حدود ۲۷ میلیون لیتری مواجه هستیم. اگر بخواهیم دقیقتر نگاه کنیم، در فصل پاییز سال گذشته حدود ۳۷ میلیون لیتر مصرف داشتیم، اما امسال تا این لحظه تنها ۱۷ میلیون لیتر تأمین شده که نشاندهنده کسری قابل توجه در همین فصل است.
*یکی از مهمترین اعتراضات کشاورزان، تفاوت سهمیه سوخت در شهرستانهای مختلف است. دلیل این اختلاف چیست؟
این تفاوت کاملاً منطقی و بر اساس شاخصهای فنی است. در واقع، میزان سوختی که به هر تراکتور یا ماشینآلات اختصاص داده میشود، به سطح زمینی بستگی دارد که آن ماشین در آن فعالیت میکند. بهعنوان مثال، در شهرستانی مانند گنبدکاووس که حدود ۱۶۰ هزار هکتار زمین کشاورزی و ۵ هزار تراکتور دارد، هر تراکتور سطح بیشتری را پوشش میدهد و در نتیجه سهم سوخت بیشتری دریافت میکند. اما در شهرستانی مانند بندرگز که سطح زمین کمتر و تعداد تراکتورها نسبتاً زیاد است، سهم سرانه هر تراکتور کاهش مییابد.
*آیا تعداد تراکتورها در تخصیص سوخت هیچ نقشی ندارد؟
تعداد تراکتورها بهصورت مستقیم مبنای تخصیص نیست. ممکن است یک کشاورز چندین تراکتور داشته باشد، اما اگر سطح زیرکشت محدودی داشته باشد، سهم سوخت مشخصی دریافت میکند و این سهم بین ماشینآلات او تقسیم میشود. در مقابل، کشاورزی که زمین بیشتری دارد، حتی با یک تراکتور ممکن است سهم بیشتری دریافت کند. بنابراین معیار اصلی، «کارکرد واقعی در زمین» است.
*برای کشاورزان بزرگ و شرکتهای کشاورزی چه سازوکاری در نظر گرفته شده است؟
برای این دسته از بهرهبرداران، امکان تخصیص سوخت بهصورت حجمی و بر اساس سطح زیرکشت فراهم شده است. یعنی بهجای اینکه برای هر تراکتور سهمیه جداگانه در نظر گرفته شود، کل سوخت مورد نیاز بر اساس وسعت زمین و نوع فعالیت محاسبه و بهصورت یکجا تخصیص داده میشود. البته این موضوع مشروط به این است که تجهیزات و ادوات کشاورزی آنها کامل باشد و فعالیت آنها بهطور دقیق احراز شود.
*برخی معتقدند بخشی از سوخت تخصیصیافته در خارج از بخش کشاورزی مصرف میشود. این موضوع تا چه حد صحت دارد؟
طبق قوانین موجود، ما موظف هستیم تنها به ماشینآلاتی سوخت بدهیم که فعالیت آنها در بخش کشاورزی احراز شده باشد. این موضوع بر عهده جهاد کشاورزی است و با دقت انجام میشود. البته ممکن است در برخی موارد، بهدلیل شرایط محلی و تعاملات بین کشاورزان، جابهجایی محدودی در مصرف سوخت اتفاق بیفتد، اما این به معنای خروج گسترده سوخت از بخش کشاورزی نیست. ضمن اینکه در گذشته برخی تراکتورها در بخشهای غیرکشاورزی فعالیت میکردند، اما امروز با نظارتهای دقیقتر، این موضوع تا حد زیادی کنترل شده است.
* وضعیت دامداران در این میان چگونه است؟ آیا آنها نیز مشمول این سهمیهبندی هستند؟
* بله، دامداران نیز میتوانند از سهمیه سوخت بهرهمند شوند، اما سازوکار آن متفاوت است. دامداران دارای مجوز میتوانند از طریق سامانههای مربوطه، جدا از سطح زیرکشت، سوخت مورد نیاز خود را دریافت کنند. این موضوع بهطور کامل اطلاعرسانی شده، اما هنوز برخی از دامداران از این ظرفیت استفاده نکردهاند.
*برای بهبود وضعیت توزیع سوخت و کاهش نارضایتیها چه برنامههایی در دستور کار دارید؟
یکی از مهمترین برنامههای ما، اتصال سامانههای اطلاعاتی مربوط به اراضی کشاورزی و ماشینآلات است. در حال حاضر اطلاعات این دو بخش بهصورت جداگانه ثبت میشود، اما اگر این سامانهها به هم متصل شوند، میتوانیم تخصیص سوخت را دقیقتر و عادلانهتر انجام دهیم. این کار باعث میشود هم نظارت بهتر شود و هم کشاورزانی که واقعاً فعال هستند، سهم واقعی خود را دریافت کنند. همچنین پیگیری برای افزایش سهمیه سوخت استان از طریق مراجع ملی همچنان ادامه دارد.
