نویاب؛ محسن حسینی، کارشناس مسائل آب: هرساله بارشهای شدید باران که اغلب ناشی از تغییرات اقلیمی و افزایش گازهای گلخانهای است، معابر شهری استان گلستان را با روانابهای مزاحم و گاه خطرناک مواجه میکند. این پدیده با ایجاد آبگرفتگی در معابر، واحدهای مسکونی، تجاری و اداری، اختلال در تردد شهروندان و در موارد شدید، تبدیل خیابانها به مسیرهای سیلابی، خسارات قابلتوجهی به بار میآورد.
گسترش سطوح غیرقابلنفوذ مانند آسفالت و بتن در شهرها، مانع نفوذ آب به آبخوانهای زیرزمینی شده و حجم رواناب ناشی از بارندگی را در مقایسه با اراضی طبیعی چند برابر میکند. افزون بر این، روانابهای شهری با حمل آلایندههای مختلف، کیفیت آب را کاهش داده و با ورود به رودخانهها و اراضی، محیطزیست را تخریب میکنند.
استان گلستان با ۳۶ شهر و جمعیتی بالغ بر ۱.۲ میلیون نفر شهرنشین، به دلیل نزدیکی شهرها به یکدیگر، شاهد تأثیرات متقابل روانابها بر شهرها و روستاهای پاییندست است که این وضعیت، ضرورت مدیریت بهینه آبهای سطحی را بیش از پیش آشکار میسازد.
برای کاهش رواناب و تحقق اهداف مدیریت یکپارچه منابع آب، راهکارهایی پیشنهاد میشود که نهتنها مشکلات رواناب را کاهش میدهند، بلکه به تغذیه آبخوانهای زیرزمینی و کاهش آلودگی منابع آب کمک میکنند.
هدایت آب باران از ناودانهای بامهای مسکونی، تجاری، آموزشی و اداری به مخازن ذخیره برای استفاده در آبیاری فضای سبز یا سایر مصارف غیرشرب، روشی سنتی و مؤثر در گلستان است که با نام «لاری» شناخته میشود. جایگزینی سطوح غیرقابلنفوذ حیاطها با پازلهای نفوذپذیر یا سنگریزههای مناسب، امکان نفوذ آب به زمین را افزایش داده و رواناب را کاهش میدهد.
حفر چاههای جاذب در مجتمعهای مسکونی، تجاری و آموزشی، با رعایت نکات ایمنی، رواناب را به دام انداخته و آبخوانها را تغذیه میکند و علاوه بر آن، اصلاح پیادهروها با شیببندی مناسب برای هدایت رواناب به فضاهای سبز و استفاده از پازلهای خشکهکار با بستر ماسهای و فضای خالی بین قطعات، به آب اجازه نفوذ میدهد.
همچنین طراحی بلوارها و فضاهای سبز کنار خیابانها در سطحی پایینتر از خیابان، رواناب را به این فضاها هدایت کرده و ضمن تغذیه خاک، نیاز به آبیاری فضای سبز را کاهش میدهد.
در شهرهایی مانند گرگان که دارای قنوات متروکه هستند، هدایت بخشی از رواناب خیابانها به این قنوات، رواناب را کاهش داده و سفرههای زیرزمینی را تغذیه میکند. در شهرهای کوهپایهای واقع بر مخروطافکنهها با نفوذپذیری بالای زمین، حفر چاههای جاذب در مسیر جداول هدایت آب، رواناب را به نفوذ به زمین هدایت میکند.
اجرای این راهکارها در بسیاری از موارد نیازمند منابع مالی گسترده نیست و با پیشبینی در طرحهای توسعه و عمران شهری، وضع مقررات مانند الزامات پایان کار ساختوساز یا ارائه تسهیلات قابلاجرا است.
برخی از این اقدامات حتی هزینههای عمرانی مانند ساخت جداول عریض را کاهش میدهند، اما نیازمند مطالعات دقیق و طراحی متناسب با شرایط محلی هستند.
باران و سیل از دیرباز با تاریخ گلستان همراه بودهاند اما با مدیریت یکپارچه منابع آب و همزیستی هوشمندانه با این پدیدهها، میتوان شهرهایی ایمنتر، زیباتر و پایدارتر ساخت که تحقق این هدف نیازمند همکاری متولیان شهرسازی، شهرداریها و مشارکت فعال شهروندان است تا روانابهای شهری به فرصتی برای تغذیه منابع آب زیرزمینی و حفاظت از محیطزیست تبدیل شوند.
