به گزارش نویاب، بازار کالاهای اساسی در ایران در ایام نوروز همواره با افزایش حساسیت همراه است؛ رشد تقاضا، جنگ تحمیلی آمریکایی اسرائیلی، تعطیلی برخی واحدهای تولیدی و تغییر الگوی مصرف، میتواند به نوسانات قیمتی منجر شود. در چنین شرایطی، نقش دستگاههای نظارتی در تنظیم بازار و جلوگیری از تخلفات اقتصادی بیش از پیش اهمیت پیدا میکند.
در روزهای ابتدایی سال جدید نیز گزارشهایی از افزایش قیمت برخی کالاها بهویژه مرغ منتشر شد که واکنش مسئولان و افکار عمومی را به دنبال داشت. این مسئله بار دیگر توجهها را به چالشهای ساختاری بازار کالاهای اساسی و میزان اثربخشی نظارتها جلب کرده است.
سابقه نوسانات قیمت مرغ در سالهای اخیر
بازار مرغ در ایران طی سالهای گذشته بارها با نوسانات قیمتی قابل توجه مواجه بوده است. در بسیاری از مقاطع، عواملی مانند افزایش قیمت نهادههای دامی، مشکلات در تأمین و توزیع و ضعف نظارت، موجب رشد ناگهانی قیمت این کالای پرمصرف شده است.
حتی در برخی دورهها، فاصله معناداری میان نرخ مصوب و قیمت واقعی بازار شکل گرفته که نشاندهنده ناکارآمدی نسبی در نظام تنظیم بازار است. این سابقه نشان میدهد که بازار مرغ بهطور ساختاری نسبت به اختلالات عرضه و تقاضا حساس است.
تداوم بازرسیهای نوروزی و آمار تخلفات ثبتشد
مدیرکل بازرسی و نظارت سازمان حمایت از حقوق مصرفکنندگان و تولیدکنندگان از تداوم بازرسیها در ایام نوروز خبر داد و اعلام کرد: از ابتدای اجرای طرح نظارتی، ۷۵ هزار و ۷۳۴ مورد بازرسی از مراکز عرضه کالا انجام شده است.
به گفته مجید فراهانی، این بازرسیها منجر به تشکیل ۱۲ هزار و ۶۰۰ پرونده تخلف به ارزش ۵ هزار و ۵۵۹ میلیارد ریال شده که برای رسیدگی به سازمان تعزیرات حکومتی ارسال شدهاند. این آمار نشاندهنده گستردگی تخلفات در بازار و ضرورت ادامه نظارتها است.
تشدید نظارت بر بازار در شرایط خاص
فراهانی با اشاره به همزمانی طرح نظارتی نوروز با ماه رمضان و شرایط خاص کشور اظهار کرد: با هماهنگی دستگاههایی مانند وزارت جهاد کشاورزی، سازمان تعزیرات حکومتی و اتاق اصناف ایران، نظارت بر تأمین و توزیع کالاهای اساسی تشدید شده است.
وی افزود: این طرح از نیمه اسفند آغاز شده و تا ۱۵ فروردین ادامه دارد و در صورت تداوم شرایط، این نظارتها نیز ادامهدار خواهد بود.
افزایش مقطعی قیمت مرغ و دلایل آن
مدیرکل بازرسی سازمان حمایت درباره افزایش قیمت مرغ در روزهای ابتدایی فروردین توضیح داد: توقف فعالیت کشتارگاهها در دو روز نخست سال، موجب کاهش عرضه و افزایش قیمت در بازار شده است. به گفته وی، با آغاز مجدد فعالیت کشتارگاهها از روز سوم فروردین، قیمتها بهتدریج به وضعیت تعادل بازگشته است.
رسیدگی به شکایات مردمی و وضعیت بازار
فراهانی اعلام کرد بیشترین شکایات ثبتشده در سامانه ۱۲۴ مربوط به گرانفروشی کالاهای اساسی از جمله نان، میوه، گوشت و مرغ است. همچنین در حوزه نان، مواردی از کمفروشی گزارش شده است. وی تأکید کرد که کمبودی در بازار وجود ندارد و در صورت مشاهده مشکل در تأمین، با هماهنگی میان استانها، کالا بهسرعت تأمین میشود.
افزایش تعداد بازرسیها و تشکیل پروندههای متعدد تخلف، اگرچه بیانگر فعالیت گسترده دستگاههای نظارتی است، اما لزوماً به معنای کنترل کامل بازار نیست. تجربه سالهای گذشته نشان داده که تمرکز صرف بر برخوردهای تعزیراتی، بدون اصلاح زیرساختهای تولید و توزیع، نمیتواند به ثبات پایدار قیمتها منجر شود. در واقع، بخش قابل توجهی از مشکلات بازار به ساختارهای ناکارآمد در زنجیره تأمین بازمیگردد.
از سوی دیگر، افزایش مقطعی قیمت مرغ بهدلیل توقف کوتاهمدت کشتارگاهها، نشاندهنده شکنندگی نظام عرضه این کالای اساسی است. در یک بازار کارآمد، چنین وقفههایی نباید بهسرعت به افزایش قیمت منجر شود؛ بنابراین، تقویت ذخایر راهبردی و برنامهریزی برای شرایط خاص، میتواند از بروز نوسانات مشابه در آینده جلوگیری کند.
در مجموع، اگرچه آمارها از تشدید نظارت و نبود کمبود کالا در بازار حکایت دارد، اما افزایش مقطعی قیمت مرغ نشان میدهد که بازار همچنان در برابر اختلالات کوتاهمدت آسیبپذیر است. به نظر میرسد برای دستیابی به ثبات واقعی، علاوه بر نظارت مستمر، باید اصلاحات اساسی در ساختار تأمین، توزیع و مدیریت بازار در دستور کار قرار گیرد.
