به گزارش نویاب، در سالهای اخیر، دریای خزر به یکی از نقاط مهم رقابت اقتصادی و لجستیکی منطقه تبدیل شده است. تغییر مسیرهای تجارت جهانی، تحریمها و تلاش کشورها برای کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی حملونقل باعث شده کریدورهای منطقهای اهمیت بیشتری پیدا کنند. در این میان، توسعه ناوگان دریایی ایران در خزر بهعنوان حلقهای کلیدی در اتصال شبکه حملونقل شمال ـ جنوب مورد توجه سیاستگذاران قرار گرفته است.
تحویل رسمی کشتی «ساحل خزر»
یک فروند کشتی باری با ظرفیت ۷۲۰۰ تن با نام «ساحل خزر» در مراسمی رسمی در منطقه ویژه اقتصادی لوتوس در استان آستراخان روسیه به ناوگان دریایی ایران تحویل داده شد. این کشتی توسط شرکت کشتیسازی لوتوس ساخته شده و قرار است بهصورت عملیاتی در ناوگان شرکت کشتیرانی دریای خزر فعالیت کند.
افزوده شدن این شناور باری، بخشی از برنامه توسعه ظرفیت حملونقل دریایی ایران در حوزه دریای خزر محسوب میشود؛ مسیری که نقش مهمی در تجارت با کشورهای روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز دارد.
توسعه تجارت منطقهای
مسئولان حوزه حملونقل دریایی اعلام کردهاند افزایش ظرفیت ناوگان خزر در راستای تقویت تجارت منطقهای و افزایش سهم ایران از ترانزیت کالا انجام میشود. بر اساس سیاستهای اعلامی وزارت راه و شهرسازی، توسعه ناوگان دریایی یکی از محورهای اصلی فعالسازی کریدور بینالمللی شمال ـ جنوب و کاهش هزینههای لجستیکی تجارت خارجی است.
این کریدور، هند و کشورهای حوزه خلیج فارس را از طریق ایران به روسیه و سپس اروپا متصل میکند و میتواند جایگزین بخشی از مسیرهای طولانی دریایی شود.
اهمیت اقتصادی؛ چرا خزر مهم شده است؟
دریای خزر به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، کوتاهترین مسیر اتصال بنادر شمالی ایران به بازار روسیه محسوب میشود. افزایش ظرفیت حمل دریایی در این منطقه چند مزیت کلیدی دارد که شامل کاهش هزینه حمل کالا نسبت به مسیرهای زمینی طولانی، افزایش سرعت تبادل تجاری میان ایران و اوراسیا، توسعه صادرات محصولات صنعتی و کشاورزی و تقویت نقش بنادر شمالی کشور در تجارت خارجی است.
با توجه به محدودیتهای برخی مسیرهای بینالمللی، اهمیت مسیرهای منطقهای برای ایران افزایش یافته و ناوگان دریایی نقش تعیینکنندهتری پیدا کرده است.
نگاه کارشناسی؛ حملونقل، حلقه گمشده تجارت
کارشناسان لجستیک معتقدند یکی از موانع اصلی توسعه صادرات ایران، محدودیت زیرساختهای حملونقل بوده است. افزایش ظرفیت ناوگان دریایی میتواند بخشی از این شکاف را جبران کند، اما بهتنهایی کافی نیست.
به اعتقاد تحلیلگران، توسعه همزمان بنادر، خطوط ریلی متصل به بنادر شمالی و تسهیل فرآیندهای گمرکی شرط لازم برای بهرهبرداری کامل از ظرفیت کشتیهای جدید است. در غیر این صورت، افزایش تعداد شناورها لزوماً به افزایش حجم تجارت منجر نخواهد شد.
گامی مثبت در رقابت کریدوری
تحویل کشتی «ساحل خزر» را میتوان نشانهای از تلاش ایران برای افزایش سهم خود در شبکه ترانزیت منطقهای دانست. در شرایطی که مسیرهای تجاری جهانی در حال بازتعریف هستند، کشورهایی موفق خواهند بود که زیرساختهای لجستیکی خود را سریعتر توسعه دهند.
با این حال، موفقیت این اقدام به میزان هماهنگی میان ناوگان دریایی، بنادر، شبکه ریلی و سیاستهای تجاری وابسته است. اگر این زنجیره بهصورت یکپارچه تقویت شود، دریای خزر میتواند به یکی از مسیرهای راهبردی تجارت ایران تبدیل شود.
ورود کشتی باری «ساحل خزر» به ناوگان دریایی ایران گامی عملی در جهت تقویت تجارت منطقهای و توسعه کریدور شمال ـ جنوب محسوب میشود. اما اثر اقتصادی واقعی آن زمانی نمایان خواهد شد که توسعه ناوگان با ارتقای زیرساختهای لجستیکی و تسهیل تجارت همراه شود؛ مسیری که میتواند جایگاه ایران را در معادلات ترانزیتی منطقه ارتقا دهد.
