نویاب؛ هادی حق شناس، کارشناس اقتصادی: بر اساس اعلام نزدیکان دولت، طی روزهای ابتدایی هفته در روزهای شنبه یا یکشنبه قرار است، اعضای کابینه چهاردهم معرفی شوند. اما پرسش مهم در این برهه، ویژگیهای تیم اقتصادی کابینه در دورنمای پیش رو است. واقع آن است که لازم است هارمونی واحدی بر بخش اقتصادی کابینه حاکم باشد تا روند بهبود شاخصها از دل این هماهنگیها شکل بگیرد. مسائل اقتصادی ایران پیچیده نیست. شاید از یک نظر که دارای امراض مختلف است به نظر پیچیده برسد اما از منظر دیگر که راه حال مشخصی برای رفع مشکلات وجود دارد، فاقد پیچیدگی است.
۱) آنچه برای اقتصاد ایران پیچیده و بحرانی شده، آن است که تیم اقتصاد دولت و تیم سیاسی دولت بعضا از عدم هماهنگی رنج برده، راهبرد بلندمدت انتخاب نکردهاند و سراغ راهحلهای کوتاهمدت و سطحی رفتهاند. مثلا در سال ۱۴۰۱، زمانی که ارز ۴۲۰۰ تومانی حذف شد، ارز ترجیحی به سرعت به ۲۸۵۰۰ تومان تغییر کرد. فاصله ارز ۲۸۵۰۰ تا نرخ بازار آزاد مانند همان مکانیسم قبلی و زمان ارز ۴۲۰۰ تومانی را ایجاد کرد. در واقع راهحلهای امتحان شده دوباره در اقتصاد ایران تکرار شدند که ناشی از نگاه کوتهبینانه به مسائل اقتصادی است. همین روند در خصوص حذف یارانهها در سال ۹۸ و افزایش نرخ بنزین در سالهای مختلف و… تکرار میشوند. چرا این مثالها ذکر شدند، چون به نظر میرسد تیم اقتصادی و تیم سیاسی دولت به مسائل کوتاهمدت فکر میکنند و مسائل کلان را از نظر دور داشتهاند. نخستین ویژگی تیم اقتصادی باید این باشد که مسائل اقتصادی را بلندمدت ببینند. از سوی دیگر مهمترین گزاره موثر بر اقتصاد ایران پیشبینیپذیر شدن آن است. هر سیاست پولی، مالی، مالیاتی، ارزی و… که قرار است اتخاذ شوند باید با این پیشفرض اجرایی شود. تیم اقتصادی دولت باید زمینه تحقق این ضرورت (پیشبینی پذیر شدن اقتصاد) را فراهم سازد.
۲) بخشی از مسائل اقتصاد ایران دارای راهحلهای سیاسی هستند. نمیتوان نقل و انتقالات پولی با جهان مسدود شوند بعد انتظار داشته باشم، هزینه صادرات و واردات کالا کمتر شود. حل مسائل پولی و مالی که بخش مهم آن افایتیاف است، در گروی هماهنگی و همراهی تیم سیاسی و اقتصادی است. این گره اقتصادی باید باز شوند. مساله بعدی در این زمینه تحریمها است. تحریمها اقتصاد ایران را نحیف و کمرونق کرده است. تحریمها منجر به این شده که مزیت اقتصاد ایران که نفت و گاز معادن است از میان برود. ما در تابستان مشکل برق و در زمستان مشکل گاز داریم. تاسفآور اینکه ترکیه که وارد کننده گاز است بیشتر از ایران برق تولید میکند! ایران اما با دارا بودن منابع گاز بالا، قادر به حل مشکلات حوزه انرژی خود نیست. بنابراین تیم اقتصادی با نگاه حل مسائل ساسی باید تغییر رویکرد بدهد.
۳) موضوعی که در دولتهای مختلف نقطه ضعف جدی بوده، فقدان وحدت فرماندهی بوده است. در ابتدای دولت پزشکیان عنوان شد که علی طیبنیا فرمانده اقتصادی میشود و مردم و فعالان اقتصادی به این انتخاب واکنش نشان دادند. مشخص نیست آیا مشاور اقتصادی رییسجمهور میتواند فرمانده اقتصادی دولت باشد؟ به هر حال وزیر اقتصاد در برابر مجلس باید در برابر مجلس و رییسجمهور پاسخگو باشد؛ ضمن اینکه رییس کل بانک مرکزی و سازمان برنامه و بودجه مثلث مهم اقتصادی کابینه را شکل میدهند. ایجاد فرماندهی برای این سه راس، یکی از مهمترین ضرورتها در دولت اینده خواهد بود. متاسفانه شاخصهای مختلف پولی و شاخصهای تورم کشور (ماهانه، نقطه به نقطه و میانگین)، رشد اقتصادی ما در صنعت و کشاورزی و… نهتنها وضع مطلوبی ندارند، بلکه نگران کننده هم هست. اگر دولت آینده فرماندهی واحد اقتصادی نداشته باشد گزاره امید به عنوان مهمترین سرمایه اجتماعی دولت کمرنگ شده و در فقدان سرمایه اجتماعی، روند رو به رشد در نظر گرفته شده هم با مشکلات عدیدهای مواجه میشود.
