به گزارش نویاب، نجمه جهان تیغ، در حالی که اجرای طرح نهضت ملی مسکن وارد یکی از حساسترین مقاطع خود شده، تازهترین آمارها از شبکه بانکی تصویری نابرابر از مشارکت بانکها در تامین مالی این پروژه ملی ارائه میدهد؛ تصویری که در آن، بانک مسکن عملا بار اصلی تسهیلاتدهی را بر دوش میکشد و سایر بانکها نقش کمرنگتری دارند.
بر اساس اظهارات مدیرعامل بانک مسکن، این بانک تا بهمنماه ۱۴۰۴ بیش از ۵۱ درصد از کل تسهیلات پرداختی شبکه بانکی در طرح نهضت ملی مسکن را تامین کرده است؛ رقمی که نهتنها از پیشتازی، بلکه از تمرکز سنگین مسئولیت در یک بانک حکایت دارد.
۵۱ درصد تسهیلات، ۳۸۸ هزار واحد؛ عددها چه میگویند؟
علی خورسندیان، مدیرعامل بانک مسکن اعلام کرده است که تاکنون قرارداد تامین مالی ساخت ۳۸۸ هزار واحد مسکونی به ارزش ۱۸۷ هزار میلیارد تومان (همت) توسط این بانک منعقد شده است.
این آمار بهتنهایی نشان میدهد که بیش از نیمی از بار اعتباری نهضت ملی مسکن عملا بر دوش یک بانک تخصصی قرار گرفته، بانکی که ماموریت ذاتیاش بخش مسکن است.
در مقابل، اطلاعات منتشرشده از عملکرد سایر بانکها یا بسیار محدود است یا اساسا بهصورت تجمیعی و بدون جزئیات ارائه میشود، وضعیتی که امکان ارزیابی دقیق میزان پایبندی آنها به تکالیف قانونی را دشوار کرده است.
بانک مسکن؛ بانک تخصصی یا سپر ناتوانی شبکه بانکی؟
بانک مسکن برخلاف بانکهای تجاری و خصوصی، اساسا برای فعالیت در حوزه ساختوساز، مشارکت مدنی و تسهیلات بلندمدت مسکن طراحی شده است. ماهیت این بانک، پذیرش ریسکهای بلندمدت و کمبازده اما اثرگذار اجتماعی است؛ ویژگیای که بسیاری از بانکهای دیگر تمایلی به آن ندارند.
در عمل، نهضت ملی مسکن برای بانکهای غیرتخصصی بیشتر یک «تکلیف تحمیلی» تلقی میشود تا یک ماموریت اقتصادی. همین نگاه باعث شده که بانک مسکن، بهجای ایفای نقش مکمل، به بازیگر اصلی و گاه تنها بازیگر میدان تبدیل شود.
دستاوردها در کنار فشارها
بانک مسکن در کنار مشارکت گسترده در نهضت ملی، از رشد ۵۲ درصدی وصول مطالبات در دولت چهاردهم نیز خبر داده است؛ موضوعی که نشان میدهد این بانک همزمان با افزایش تسهیلاتدهی، تلاش کرده انضباط مالی خود را حفظ کند.
همچنین آغاز فرایند تسویه ۶۶۰ میلیون دلار مطالبات بانک مسکن از بانک مرکزی میتواند در صورت تحقق کامل، ظرفیت تسهیلاتدهی این بانک را در سالهای آینده افزایش دهد؛ موضوعی که برای ادامه پروژههای نیمهتمام مسکن حیاتی است.
تمرکز تسهیلات مسکن؛ راهحل یا ریسک جدید؟
با توجه به عملکرد فعلی شبکه بانکی، این پرسش بهطور جدی مطرح میشود که آیا بهتر نیست کل تسهیلات حوزه مسکن بهصورت متمرکز در بانک مسکن تعریف و اجرا شود؟
طرفداران این ایده معتقدند که تمرکز تسهیلات، شفافیت و پاسخگویی را افزایش میدهد، ضمن اینکه این بانک تجربه، ابزار و نیروی انسانی تخصصی این حوزه را دارد.
همچنین این موضوع هم مطرح است که پراکندگی مسئولیت میان بانکهای غیرهمسو، باعث کندی پروژهها شده است.
اما منتقدان هشدار میدهند که تمرکز کامل، ریسک سیستمی را افزایش میدهد و فشار بیش از حد به ترازنامه بانک مسکن میتواند پایداری آن را تهدید کند. همچنین بر این نکته تاکید دارند که مشارکت سایر بانکها بهکلی از بین میرود و فرهنگ مسئولیتپذیری بانکی تضعیف میشود. واقعیت این است که مسئله اصلی، نه تمرکز یا عدم تمرکز، بلکه فقدان یک سازوکار الزامآور و شفاف برای کل شبکه بانکی است.
بانک مسکن تنهاست، نه الزاما بینقص
بررسی اخبار و آمار منتشرشده در دی و بهمنماه ۱۴۰۴ نشان میدهد بانک مسکن در مقایسه با سایر بانکها، فعالترین نقش را در تامین مالی نهضت ملی مسکن ایفا کرده است اما این پیشتازی بیش از آنکه نشانه عملکرد ایدهآل باشد، بازتابدهنده خلا جدی سایر بانکها در ایفای تعهدات خود است.
بانک مسکن امروز نه «بانک موفق مطلق»، بلکه بانکی است که در غیاب دیگران، ناچار به جلو آمدن شده. تداوم این وضعیت بدون اصلاح ساختار مشارکت شبکه بانکی، میتواند هم نهضت ملی مسکن و هم خود بانک مسکن را با چالشهای جدیتری مواجه کند.
نهضت ملی مسکن بیش از آنکه به آمارهای مقطعی نیاز داشته باشد، محتاج یک تصمیم ساختاری در نظام تامین مالی است. یا باید سایر بانکها بهطور واقعی وارد میدان شوند، یا سیاستگذار با پذیرش واقعیت موجود، نقش بانک مسکن را بهعنوان محور اصلی تامین مالی مسکن به رسمیت بشناسد و ابزارهای حمایتی متناسب با این نقش را فراهم کند. در غیر این صورت، ۵۱ درصد امروز ممکن است فردا به عددی بزرگتر تبدیل شود؛ عددی که بیش از افتخار، زنگ خطر خواهد بود.
