هنگامه خاندوزی؛ نویاب: گلستان از گذشته یکی از قطبهای مهم تولید شالی در کشور بوده و ظرفیت قابل توجهی در فرآوری و تبدیل این محصول دارد. با این حال فعالان این صنعت معتقدند که تصمیمات محدودکننده در حوزه کشت، بیتوجهی به بازرگانی برنج و نبود حمایت جدی از واحدهای تولیدی، فرصتهای شغلی و اقتصادی استان را با تهدید جدی روبهرو کرده است.
به گفته کارشناسان، در حالی که هر کارخانه به طور میانگین برای ۱۵ تا ۲۰ نفر اشتغال ایجاد میکند، خروج خام محصول از استان باعث شده کارگران فصلی و دائمی این صنعت با آیندهای مبهم مواجه شوند.
از همین رو گفت و گویی با حسین دولت آبادی، نائب رئیس انجمن شالیکوبی داران گلستان داشتیم تا چالش های این صنعت مورد نقد و بررسی قرار گیرد.
*لطفاً خودتان را معرفی کنید و توضیحی در مورد وضعیت کنونی صنعت شالیکوبی استان بدهید.
حسین دولتآبادی هستم، نائب رئیس انجمن شالیکوبی داران گلستان و مدیر انجمن شالیکوبی دولت آبادی.
در حال حاضر بیش از صد واحد شالیکوبی در استان ما فعال است که از شرق تا غرب پراکندهاند. ظرفیت اسمی این واحدها بالغ بر ۳۰ هزار تن در سال است اما در عمل، به دلیل دوره کوتاه فعالیت و مشکلات مربوط به برداشت مکانیزه، میزان واقعی فرآوری بین ۱۷۰ تا ۲۰۰ هزار تن در سال است.
* اشتغال این واحدها چه وضعیتی دارد؟
هر واحد به طور متوسط برای ۱۵ نفر اشتغال ایجاد میکند و بسته به میزان فعالیت، این عدد تا ۲۰ نفر هم افزایش پیدا میکند. البته چون کار فصلی است، تعداد کارگران هم متغیر است.
در خصوص دوره مدت فعالیت برخی از کارخانه های مجهز و مدرن تقریبا در طول سال فعالیت می کنند اما اکثر کارخانجات استان به دلایل خاصی که برای محدودیت کشت شالی انجام شده، نتوانستند تغییر ساختار دهند و یا بتواند بروزرسانی تجهیزات را داشته باشند و ضعف دریافت تسهیلات و سرمایه گردش شالیکوبی های گلستان را تضعیف کرده است.
اگر حمایت کافی وجود داشته باشد، این صنعت میتواند صدها شغل پایدار ایجاد کند و حتی باعث جذب نیروهای متخصص بیشتر شود.
*محدودیت کشت شالی که دولت اعمال کرده چه تأثیری روی صنعت داشته است؟
اینجا یک مغالطه بزرگ اتفاق افتاده، محدودیت کشت شالی ربطی به صنعت ندارد. مسئولان استان و حتی کشور این محدودیت را به صنعت ربط دادهاند، در حالیکه صنعت شالیکوبی یک صنعت مستقل است و میتواند مواد اولیه خود را حتی از استانهای دیگر مانند گیلان، مازندران یا خوزستان تأمین کند. این مصوبه باعث شده کارخانهها از حمایتهای مالی محروم شوند و در عمل صورتمسئله پاک شود و این مصوبه محدودیت باعث شده حتی بازرگانی برنج در گلستان مغفول بماند، و در نهایت یک مصوبه توانسته حداقل جلوی تجارت چند ده میلیارد تومانی برنج را در استان گلستان بگیرد، که در نهایت منجر به خروج حداقل ۵۰ درصد شالی خام از گلستان به دیگر استان ها شده است. و در واقع بهجای اصلاح ساختار یا حمایت از صنعت، تنها فشار روی تولیدکنندگان افزایش یافته است.
* خروج خام شالی از استان چه پیامدهایی داشته است؟
این مسئله ضربه بزرگی به اقتصاد گلستان زده. حداقل ۵۰ درصد محصول استان بهصورت خام از مرزهای استانی خارج میشود. وقتی شالی در استان فرآوری نشود، هم اشتغال از بین میرود و هم گردش مالی استان به شدت تضعیف میشود. رسوب پول در استان پایین میآید و این یعنی فرصتهای اقتصادی از دست میروند.
*آیا اقدامی از سوی مسئولان برای رفع این مشکلات انجام شده است؟
اقداماتی شده اما بسیار محدود و ناچیز. دلیلش هم مصوباتی است که از سال ۹۷ به بعد در دولت تصویب شده و اجازه رشد واقعی به این صنعت نداده است. حتی وامهایی هم که دادهاند بیشتر برای احداث کارخانههای جدید بوده تا اصلاح ساختار کارخانههای موجود. در حالیکه اگر فقط سرمایه در گردش مناسبی در اختیار کارخانههای فعال قرار میدادند، بسیاری از مشکلات برطرف میشد.
*یکی از مشکلات مطرح شده ضایعات بالای برنج در کارخانههاست. علت چیست؟
متأسفانه ماشینآلات فرسوده باعث شده ضایعات برنج در استان بسیار بالا باشد. با پول همین ضایعات میتوان چندین کارخانه مدرن تأسیس کرد. ولی چون تسهیلات کافی داده نشده، عملاً این مشکل پابرجاست. اگر دولت بهجای پروژههای نیمهتمام، به نوسازی همین واحدهای فعال کمک کند، هم ضایعات کاهش مییابد و هم کیفیت برنج بالا میرود.
*برخی میگویند دلیل فروش کم برنج گلستان، نبود بازار و برند قوی است. نظر شما چیست؟
دقیقاً همینطور است. برنج گلستان در بازارهای ملی و حتی زنجیرههای بزرگ فروشگاهی کمتر شناخته شده، چون هیچوقت بازرگانی درست و حسابی برایش شکل نگرفته است. در حالیکه استانهای گیلان و مازندران توانستهاند برند و بازار خودشان را تثبیت کنند، گلستان هنوز بهعنوان فروشنده برنج در سطح ملی شناخته نمیشود. دلیلش هم کمکاری دستگاههایی مثل جهاد کشاورزی و استانداری است که نتوانستند در این حوزه ورود کنند.
*اگر این روند ادامه پیدا کند، چه آیندهای برای صنعت متصور هستید؟
آینده خوبی نمیتوان تصور کرد. اگر خامفروشی ادامه یابد، کارخانهها یکییکی تعطیل میشوند. این تعطیلی یعنی از دست رفتن سرمایههایی که بعضاً دهها میلیارد تومان برای آن هزینه شده، اشتغال استان از بین میرود و در نهایت شاهد افزایش مهاجرت نیروی کار به استانهای دیگر خواهیم بود.
*چه اقداماتی میتواند جلوی خامفروشی و گرانی بیشتر برنج را بگیرد؟
مهمترین اقدام نظارت جدی است. باید جلوی خروج شالی خام از استان گرفته شود. اگر قرار است محصول خارج شود، حداقل باید فرآوری در داخل انجام گیرد تا سود و اشتغال در استان بماند. همچنین باید سرمایه در گردش به کارخانههای فعال داده شود، نه اینکه بانکها منابع کلان را به هلدینگهای خاص بدهند.
* به نظر شما بازار کشش افزایش بیشتر قیمت برنج را دارد؟
بازار همیشه بر اساس عرضه و تقاضا تعیین میشود. الان هم برنج به اندازه کافی گران شده و اگر بیشتر افزایش یابد، فشار مستقیم بر مصرفکننده خواهد بود. کشاورز شاید امروز خوشحال باشد که محصولش را گرانتر میفروشد، اما فردا خودش باید قند، روغن و نان را با قیمت بالاتر بخرد. اقتصاد مثل ظروف مرتبط است، همه بخشها به هم وابستهاند.
*در پایان، اگر بخواهید یک مطالبه جدی از مسئولان داشته باشید، چه خواهد بود؟
فقط یک چیز، حمایت واقعی. نه وعده، نه آمارهای غلط. مسئولان باید به صنعت به چشم یک فرصت نگاه کنند، نه تهدید. سرمایهای که در استان وجود دارد باید حفظ شود. بانکها باید منابع خود را عادلانه توزیع کنند. ما نیاز به حمایت در نوسازی، سرمایه در گردش و ایجاد بازار فروش داریم. اگر اینها محقق شود، صنعت شالیکوبی میتواند به ستون اقتصاد گلستان تبدیل شود.
پایش مقدار خروج شالی از استان و ثبت در یک سامانه برای آمار مقدار باقی مانده شلتوک در استان به مراجع ذی ربط برای داشتن امار درست کمک میکند.
